कोल्हापूर: महाराष्ट्राच्या वैचारिक आणि ऐतिहासिक संशोधन क्षेत्रातील एक उत्तुंग व्यक्तिमत्व, ज्येष्ठ इतिहासतज्ज्ञ डॉ. जयसिंगराव पवार यांचे आज गुरुवारी पहाटे वयाच्या ८५ व्या वर्षी दुःखद निधन झाले. गेल्या काही दिवसांपासून त्यांची प्रकृती साथ देत नसल्याने त्यांच्यावर रुग्णालयात उपचार सुरू होते, मात्र उपचारादरम्यान त्यांची प्राणज्योत मालवली. त्यांच्या निधनाने महाराष्ट्राच्या विशेषतः मराठ्यांच्या इतिहासाचा वस्तुनिष्ठ मागोवा घेणारा एक चालता-बोलता ज्ञानकोश काळाच्या पडद्याआड गेला आहे.

​डॉ. जयसिंगराव पवार हे केवळ एक इतिहासकार नव्हते, तर ते पुराव्यांवर आधारित इतिहास लेखनाचे खंदे पुरस्कर्ते होते. त्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य छत्रपती शिवाजी महाराज आणि मराठ्यांच्या दैदिप्यमान इतिहासाच्या संशोधनासाठी अर्पण केले होते. राजर्षी शाहू महाराजांच्या विचारांचा वारसा त्यांनी केवळ जतन केला नाही, तर तो आपल्या लेखनातून आणि व्याख्यानांतून नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवला. शाहू महाराजांचे सर्वांगीण चरित्र जगासमोर मांडण्यात त्यांचा सिंहाचा वाटा होता, त्यांनी संपादित केलेले ग्रंथ आजही इतिहास संशोधकांसाठी दीपस्तंभाचे काम करत आहेत.

​कोल्हापुरातील शिवाजी विद्यापीठाच्या इतिहास विभागात दीर्घकाळ सेवा देताना त्यांनी इतिहास प्रेमींच्या अनेक पिढ्या घडवल्या. 'मराठ्यांचे स्वातंत्र्ययुद्ध' आणि 'मराठी सत्तेचा उदय' यांसारख्या त्यांच्या साहित्याने इतिहास लेखनाला एक नवी दृष्टी दिली. त्यांच्या निधनाचे वृत्त समजताच महाराष्ट्राच्या राजकीय आणि सामाजिक क्षेत्रातून शोक व्यक्त होत असून, ज्येष्ठ नेते शरद पवार हे देखील त्यांच्या अंत्यदर्शनासाठी कोल्हापूरकडे रवाना झाले आहेत.

​डॉ. पवार यांची अंत्ययात्रा आज सकाळी साने गुरुजी वसाहत येथील त्यांच्या 'शिवतेज' निवासस्थानावरून निघाली. ही यात्रा जुना वाशी नाका, बिनखांबी गणेश मंदिर, खासबाग, बिंदू चौक आणि दसरा चौक या मार्गे राजर्षी शाहू महाराज स्मृतीस्थळावरून पंचगंगा स्मशानभूमीकडे मार्गस्थ होईल, जिथे त्यांच्या पार्थिवावर अंत्यसंस्कार करण्यात येणार आहेत. त्यांच्या जाण्याने इतिहास संशोधन क्षेत्राची कधीही न भरून निघणारी हानी झाली आहे.